سموم مناسب برای سمپاشی زمستانه و نکات آن
مقدمه
درختان میوه نقش حیاتی در کشاورزی، اقتصاد و اکوسیستم های طبیعی ایفا می کنند. از دیدگاه علمی، این درختان نه تنها منبع اصلی تأمین میوه های تازه و غنی از ویتامین ها، فیبر و مواد مغذی ضروری برای تغذیه انسان هستند، بلکه در حفظ تعادل زیست محیطی نیز مؤثرند. بر اساس مطالعات باغبانی و اکولوژی، درختان میوه با جذب دی اکسید کربن و تولید اکسیژن، به بهبود کیفیت هوا کمک می کنند و در کاهش اثرات تغییرات اقلیمی نقش دارند. همچنین، کاشت این درختان در باغ ها و اراضی کشاورزی، به حفظ خاک، افزایش تنوع زیستی و بازسازی منابع طبیعی کمک می کند. از نظر اقتصادی، میوه کاری (Pomology) یکی از شاخه های مهم کشاورزی است که درآمدزایی بالایی دارد و در بسیاری از کشورها، مانند ایران، بخش قابل توجهی از صادرات و اشتغال را تشکیل می دهد. میوه هایی مانند سیب، انگور، مرکبات و انار نه تنها امنیت غذایی را تأمین می کنند، بلکه با نیاز آبی نسبتاً کمتر در مقایسه با برخی محصولات زراعی، در مناطق کم آب نیز پایدار هستند.
با این حال، درختان میوه در برابر آفات و بیماری ها آسیب پذیرند. آفاتی مانند شپشک، کنه، کرم سیب و بیماری هایی نظیر لکه سیاه، سفیدک پودری و پیچیدگی برگ هلو می توانند عملکرد و کیفیت محصول را به شدت کاهش دهند. اینجا است که سمپاشی زمستانه (معروف به dormant spray یا روغن پاشی زمستانه) اهمیت علمی و عملی خود را نشان می دهد. این روش، بر اساس اصول مدیریت یکپارچه آفات (IPM)، در دوره خواب درختان (اواخر زمستان تا پیش از تورم جوانه ها) انجام می شود و با استفاده از روغن های هورتیکولچرال (مانند روغن ولک) همراه با قارچ کش هایی مانند اکسی کلرور مس، تخم ها، لاروها و اسپورهای زمستان گذران آفات و بیماری ها را خفه یا نابود می کند.
درختان میوه در باغات، پس از فصل برداشت و ورود به دوره خواب زمستانه بیش از هر زمان دیگری در معرض آفات و بیماری های زمستان گذار قرار دارند. این آفات و بیماری ها در زیر پوست، در شکاف های تنه و شاخه و در بقایای برگ ها زمستان را سپری می کنند و با آغاز فصل بهار، به سرعت جمعیت شان افزایش می یابد و می تواند به محصول ضرر جدی وارد کند. عملیات سمپاشی زمستانه با هدف کاهش جمعیت این آفات و بیماری ها قبل از فعال شدن آن ها در بهار انجام می شود و یکی از مؤثرترین و اقتصادی ترین روش های مدیریت آفات در باغ های میوه است.
مفهوم و اهمیت سمپاشی زمستانه
سمپاشی زمستانه یا “محلول پاشی دوره خواب درختان” به معنای استفاده از آفت کش ها، قارچ کش ها و مواد افزودنی مانند روغن ولک در زمانی است که درخت در حالت خواب است و برگ ندارد. در این حالت:
- سطح تنه و شاخه ها به طور کامل قابل پوشش است.
- آفات زمستان گذار که در شکاف پوست و پایین تنه پنهان شده اند، با سم تماس مستقیم پیدا می کنند.
- نیاز به تکرارهای متعدد سمپاشی در طول فصل بهار و تابستان کاهش می یابد.
در واقع سمپاشی زمستانه به عنوان یک کار پیشگیرانه نه تنها جمعیت آفات را کاهش می دهد، بلکه میزان بیماری های قارچی و باکتریایی را نیز کاهش داده و در نتیجه سلامت درختان را در سال آینده افزایش می دهد.
بهترین زمان برای سمپاشی زمستانه
به طور کلی بهترین زمان سمپاشی زمستانه در باغ های میوه ایران از اواخر بهمن تا اوایل اسفند و قبل از تورم جوانه ها است. در این زمان فعالیت رشد و شیره درخت بسیار کم است و سموم می توانند با کمترین آسیب به جوانه ها اثرگذار باشند.
سمپاشی معمولاً پس از آخرین سرمای ثانویه زمستانه انجام می شود و بهتر است زمانی انتخاب شود که دیگر خطر یخ زدگی شدید وجود نداشته باشد. این زمان بندی باعث می شود که پس از سمپاشی، محلول روی درخت باقی بماند و بیشترین تماس را با آفات داشته باشد.
انواع سموم مناسب برای سمپاشی زمستانه درختان
در سمپاشی زمستانه از چند دسته سموم استفاده می شود که هر کدام نقش ویژه ای در کنترل آفات یا بیماری ها دارند:
حشره کش ها و آفت کش های فسفره
این گروه از سموم برای کنترل آفات زمستان گذار از جمله شته ها، شپشک ها، کنه ها و سایر حشرات مخفی شونده کاربرد دارند. این سموم معمولاً با روغن ولک مخلوط شده و بر روی تنه و شاخه ها پاشیده می شوند تا حشرات را از بین ببرند.
سموم مناسب برای سمپاشی زمستانه:
- اتیون (Ethion): یکی از حشره کش های پر مصرف در سمپاشی زمستانه که با روغن ولک مخلوط می شود و اثربخشی بالایی در کنترل آفات دارد.
- مالاتیون (Malathion): حشره کش و کنه کش مؤثر که در بسیاری از بسته های سمپاشی زمستانه در ایران به کار می رود.
- سموم موثر علیه تخم ها مانند ارتوس (فن پیروکسی میت)، کلوفنتزین (آپولو) یا اتوکسازول.
روغن های باغبانی (روغن ولک)
روغن ولک یا روغن امولسیون شونده یکی از مهم ترین ترکیبات در سمپاشی زمستانه است. این روغن با پوشاندن سطح تنه و شاخه، باعث خفگی حشرات و تخم های آن ها می شود و همچنین باعث افزایش چسبندگی سموم دیگر به سطح تنه می شود.
مزایا:
- کنترل موثر آفات مکنده مثل شته و شپشک
- افزایش اثر سایر سموم
- کاهش تبخیر سریع سم
- پوشش کامل تر قسمت های پنهان درخت
روغن ولک را معمولاً با نسبت مشخص (مثلاً 10 تا 20 لیتر در 1000 لیتر آب) مخلوط می کنند تا بیشترین تأثیر را داشته باشد.
قارچ کش ها و باکتری کش ها
این گروه برای پیشگیری و کنترل بیماری های قارچی و باکتریایی که روی تنه و شاخه ها در طول زمستان تجمع می یابند استفاده می شوند.
سموم پرکاربرد در بازار شامل:
- بردوفیکس (Bordeaux mixture) یکی از قارچ کش های سنتی و بسیار مؤثر بر پایه مس که طیف گسترده ای از بیماری ها را کنترل می کند.
- اکسی کلرور مس قارچ کش و باکتری کش که برای جلوگیری از بیماری های پس از زمستان گذرانی کاربرد دارد.
نکات فنی مهم برای سمپاشی زمستانه
برای اینکه عملیات سمپاشی زمستانه بهترین نتیجه را بدهد، رعایت نکات زیر ضروری است:
- پوشش کامل
سم و محلول باید تمام تنه و شاخه ها را پوشش دهد تا آفات پنهان در شکاف پوست درخت با آن تماس پیدا کنند
- زمان مناسب
قبل از تورم جوانه ها و در هوای بدون باد و بدون بارندگی، سمپاشی انجام شود تا سم روی درخت باقی بماند و اثربخشی بیشتری داشته باشد
- اختلاط و دز صحیح
ترکیب سموم باید مطابق با دستورالعمل ها و توصیه های کارشناسان کشاورزی انجام شود تا احتمال آسیب به درخت یا کاهش اثر کاهش یابد.
- مشورت با متخصص
اگر تجربه کافی ندارید، می توانید با متخصصان گیاهپزشکی در دشت سبز در تماس باشید و از مشاوره رایگان بهره مند شوید.
مزایای سمپاشی زمستانه
- کاهش جمعیت اولیه آفات: با از بین بردن مراحل زمستان گذران (مانند تخم حشرات و مراحل زیستی مقاوم قارچ ها)، نیاز به سمپاشی های مکرر در فصل رشد کاهش می یابد و مصرف سموم شیمیایی تا بسیار کمتر می شود.
- حفاظت از حشرات مفید: زیرا در زمستان، زنبورهای گرده افشان و شکارچیان طبیعی فعال نیستند، این روش کم تأثیر بر اکوسیستم است.
- افزایش کیفیت و کمیت محصول: سمپاشی زمستانه منجر به کاهش جمعیت آفات زمستان گذران خصوصا آفات میوه خوار و برگخوار شده و در کنار رعایت بهداشت کف باغ و یخ آب زمستانه می تواند در سال آینده بسیار تاثیرگذار باشد.
- پیشگیری اقتصادی: جلوگیری از خسارت های سنگین در فصل بهار و تابستان، که می تواند تا نیمی از محصول را نابود کند.
جمع بندی
عملیات سمپاشی زمستانه درختان میوه یکی از مهم ترین اقدامات برای پیشگیری از آفات و بیماری ها در سال آینده است. با انتخاب سموم مناسب، زمان بندی دقیق و استفاده صحیح از روغن های باغبانی، می توان سلامت درختان را افزایش داد و خسارات را به حداقل رساند.
