معرفی سنک بذرخوار کلزا و راه های مبارزه با آن

مقدمه

کلزا یکی از گیاهان با اهمیت در کشاورزی است و به عنوان یک دانه روغنی بخش قابل توجهی از روغن مصرفی در صنایع از این گیاه بدست می آید. این گیاه در بسیاری از کشورها اهمیت استراتژیک داشته و به عنوان یک منبع صادراتی مهم کشت می شود. این گیاه آفات و بیماری های مخربی دارد که می توانند کشت آن را با کاهش قابل توجه و یا نابودی کامل مواجه کند. یکی از آفاتی که تولید و کیفیت دانه های کلزا را با خطر زیادی رو به رو می کند سنک بذرخوار کلزا می باشد. این آفت علاوه بر کلزا میزبان های متعددی داشته اهمیت آن را بیشتر نیز می نماید.

در این مطلب به شناسایی این آفت در مزارع کلزا و راه های مبارزه با آن می پردازیم.

معرفی سنک بذرخوار کلزا

سنک بذرخوار کلزا که با نام علمی Nysius cymoides شناخته می شود به خانواده Lygaeidae تعلق دارد. این گونه از سنک، مانند سایر سنک های جنس Nysius از بذر های میزبانان خود تغذیه می کنند. این سنک ها می توانند در جمعیت های زیاد روی علف های هرز خانواده چلیپائیان فعالیت داشته باشند. در برخی مناطق که برداشت کلزا به تاخیر می افتد، حشرات بالغ و پوره های این آفت به کلزا های سبز و دیرکشت حمله می کند و سبب بروز خسارت می شود.

این سنک در ایران در استان های مازندران، فارس، کردستان، کرمانشاه، قم، آذربایجان غربی، لرستان، مرکزی، خراسان و البرز فعالیت داشته و احتمال حضور و خسارت آن در دیگر استان ها وجود دارد.

سنک بذرخوار کلزا علاوه بر گیاه کلزا که یک گیاه مهم از نظر اقتصادی است، به دیگر گیاهان از خانواده های Chenopodiaceae، Amaranthaceae ، کلمیان، نعناعیان، سولاناسه، Vitaceae ، دیگر سبزیجات، گیاهان زینتی و درختان میوه نام برد.

شکل شناسی و زیست شناسی سنک بذرخوار کلزا

در این بخش به شناسایی دقیق این آفت و نحوه تکمیل چرخه زیستی آن می پردازیم:

1. شکل شناسی

سنک بذرخوار کلزا دارای دگردیسی از نوع ناقص بوده و مراحل تخم، پوره و حشره بالغ در چرخه زندگی این حشره قابل مشاهده است. این مراحل دارای ویژگی های زیر می باشند:

• تخم:

تخم های این آفت ابعاد بسیار کوچکی در طول نزدیک به یک میلی متر دارد و رنگ آن خاکستری مایل به زرد و لیمویی است که در انتها باریک و در وسط پهن تر می باشد.

• پوره:

مرحله پورگی بسیار به مرحله بلوغ حشره شباهت دارد و می توان تنها اندازه کوچکتر در مرحله پورگی را مشاهده نمود. اندازه پوره ها بین 1.2 تا 3.2 میلی متر می تواند متغیر باشد.

• حشره کامل:

حشره کامل در جنس نر طولی در ابعاد 3 تا 3.2 میلی متر داشته و نسبت به حشرات جنس ماده تیره تر، باریک و کوچک تر می باشد. شکم در جنس نر سیاه و با چشم های مرکب کاملا برجسته و سری روشن تر با پوزه دراز تر از جنس ماده است. در جنس ماده ابعاد بزرگتری نسبت به جنس نر قابل مشاهده است. رنگ بدن در جنس ماده روشن تر از جنس نر بوده و اندام تخمریز در انتهای شکم قابل روئیت است.

2. زیست شناسی

حشرات کامل این آفت روی علف های هرز و بقایای گیاهی کلزا در کف مزرعه و زیر علف های هرز شاداب در حال تغذیه به صورت مجتمع و کمتر به صورت انفرادی در بهار و تابستان دیده می شود. این آفت نسبت به نور چراغ واکنشی نشان نمی دهد و جلب آن نخواهد شد. مهاجرت در جمعیت های این آفت مشاهده نمی شود و در صورت عدم مبارزه آن قبل از برداشت کلزا و همزمان با رسیدن غلاف ها و ریزش اولیه دانه ها به صورت دسته های کوچک یا بزرگ در مزرعه قابل مشاهده می باشد.

تخم های این آفت روی خاک، شکاف زمین، کف مزرعه و روی بذرهای ریخته شده، زیر بقایای گیاهی کلزا و علف های هرز کف مزرعه دیده می شود. سنک بذرخوار کلزا دارای 5 سن پورگی بوده و سپری شدن این 5 مرحله براساس شرایط محیطی می تواند بین 23 تا 40 روز طول بکشد.

حشرات بالغ این آفت پس از برداشت دانه های کلزا و دپوی بقایای گیاهی در مزرعه محل مناسبی برای پناه گرفتن پیدا می کنند و پس از جفتگیری، روی خاک و شکاف زمین تخمریزی می کنند. پس از تفریخ تخم ها و ظهور اولین دسته از پوره ها، تغذیه آن ها از بذرهای ریخته شده کف مزرعه و همچنین بقایای گیاهی آبدار و کلزاهای سبز شده در مزارع آغاز می شود و بدین ترتیب مراحل پورگی تکمیل و چرخه زیستی تکمیل می شود.

دوره پورگی در نسل اول از اوایل مرداد ماه تا شهریور ایجاد می شود و جمعیت آن براساس شرایط آب و هوایی، رطوبت و بارندگی در تیر و مرداد می تواند تغییر کند.

نحوه خسارت سنک بذرخوار کلزا

این حشره در مراحل بلوغ و پورگی خود با استفاده از قطعات دهانی زننده-مکنده خود از گیاه تغذیه می کنند. این حشره استایلت خود را در غلاف بذر کلزا فرو کرده و این نحوه از تغذیه می تواند سبب بروز آسیب های مکانیکی مانند پاره شدن بافت گیاهی و از دست رفتن شیره گیاهی پرورده آن می شود که در نتیجه راندمان تولید و کیفیت نهایی محصول کاهش چشمگیری را تجربه خواهد کرد.

مدیریت جمعیت و خسارت سنک بذرخوار کلزا

مدیریت جمعیت این آفت به صورت تلفیقی و براساس روش های زراعی، شیمیایی و پایش جمعیت آن صورت می پذیرد. به منظور شناسایی و پایش جمعیت این آفت و ردیابی آن در مزرعه می توان از کارت های زرد رنگ قبل و ابتدای گلدهی استفاده کرد تا حشرات بالغ ردیابی شوند. در مرحله گلدهی این کارت ها کارایی نخواهند داشت. استفاده از تور های شکار حشرات نیز برای بررسی جمعیت آن ها کارایی دارد.

در روش های زراعی می توان از تکنیک های زیر استفاده کرد:

1. برداشت به موقع کلزا برای از دست رفتن منابع غذایی مورد نیاز حشرات کمک می کند.
2. بقایای گیاهی و بذرهای ریخته شده در مزرعه باید جمع آوری و از دسترس این حشره خارج شود.
3. در صورت امکان برای شکست تخمریزی و فعالیت پوره ها آبیاری پس از برداشت انجام شود.
4. مبارزه با علف های مزرعه و حاشیه آن می تواند به کاهش جمعیت این آفت کمک زیادی کند.

در روش مبارزه شیمیایی می توان به صورت زیر عمل نمود:

سمپاشی با سموم حشره کش مناسب علیه سنک های مستقر در علف های هرز می تواند جمعیت آن ها را کاهش دهد. همچنین مبارزه شیمیایی با علف های هرز حاشیه مزارع نیز موثر است.

سموم دلتامترین با دز 1 لیتر در هکتار و مالاتیون با دز 2 لیتر در هکتار برای مبارزه با این آفت قابل استفاده است. دیگر سموم مانند تیامتوکسام، افوریا و اگریفلکس نیز براساس نظر کارشناس قابل مصرف می باشد.

جمع بندی

کلزا یکی از محصولات کشاورزی مهم و اقتصادی است که می تواند بخشی از نیاز به دانه های روغنی را در کشور برطرف کند. در صورت مبارزه با این آفات این محصول کشاورزی می توان محصول قابل توجهی برداشت نمود. در این مطلب به معرفی سنک بذرخوار کلزا و راه های مبارزه با آن پرداخته شد تا با این آفت و راه های کاهش خسارت آن بیشتر آشنا شوید.