مبارزه با شپشک سپردار توت در باغات کیوی
مقدمه
طی سالیان اخیر کشت درخت میوه کیوی به عنوان محصولی با صرفه اقتصادی بسیار بالا و بازار مناسب صادرات در استان های شمالی کشور گسترش بسیاری پیدا کرده است. این درخت سازگاری مناسبی با اقلیم شمالی ایران داشته و بازار پسندی مناسب داخلی دارد. تولید ارقام خاص و با کیفیت بالا از این درخت میوه سبب شده تا زمینه صادرات آن به کشورهای همسایه نیز فراهم شود و آورده اقتصادی مناسبی برای کشاورزان و باغداران ایجاد شود. این محصول طی فرایند رشد و توسعه خود مورد حمله آفات و بیماری های متعددی قرار می گیرد. یکی از این آفات که می تواند بازارپسندی آن را کاهش داده و همچنین میزان و کیفیت آن را نیز کم کند شپشک سپردار سفید توت یا شپشک سفید هلو است. استفاده از روش های تلفیقی و سموم کشاورزی از راه های اصلی مبارزه با این آفت است که در ادامه به بررسی این روش ها پرداخته می شود.
در این مطلب به معرفی این آفت و راه های شناسایی و مبارزه با آن خواهیم پرداخت:
معرفی شپشک سپردار توت
شپشک سپردار توت با نام علمی Pseudaulacaspis pentagona شناخته می شود. این آفت برای اولین بار از کشور ژاپن وارد ایران شد و در استان گیلان مشاهده شد. این شپشک سپردار در سالیان ورود خود روی درختان توت که برای پرورش کرم ابریشم مورد بهره برداری قرار می گرفتند خسارت ایجاد می کرد و با گذشت زمان و ورود میزبان های گیاهی جدید فعالیت آن روی درختان هلو و کیوی نیز مشاهده شد. از دیگر میزبان های این آفت می توان به بید، زیتون، چای، هلو، آلو، گردو و گیاهان زینتی اشاره کرد. این آفت به عنوان یکی از عوامل خسارت زای مهم در باغات کیوی محسوب می شود و با تغذیه از شیره گیاهی موجب ضعف شدید و کاهش کیفیت و کمیت محصول نهایی خواهد شد. در صورتی که با این آفت به شکل موثری مبارزه نشود خسارت به محصول بسیار بالا و غیر قابل جبران خواهد بود.
شکل شناسی و زیست شناسی شپشک سپردار توت
-
شکل شناسی
حشرات ماده کمی محدب، سفید رنگ و دارای سپر به قطر 1.5 تا 2.8 میلی متر هستند. در بخش مرکزی یا نیمه مرکزی به رنگ زرد رنگ قابل مشاهده می باشند. در زیر این سپر، حشره ماده به شکل گلابی مانند و به رنگ زرد مایل به نارنجی دیده می شوند. حشرات نر، دارای یک جفت بال، شاخک های بلند، فاقد قطعات دهانی برای تغذیه و اندام تناسلی بلند هستند. طول بدن در این جنس کمتر از یک میلی متر و عرض بدن با بال های باز در حدود 1.4 میلی متر می باشد.
در فرایند تولید مثلی این حشره دو رنگ از تخم ها مشاهده می شود که از تخم های زرد روشن پوره های حشره نر خارج و از تخم های نارنجی پوره حشره ماده خارج می شود.
-
زیست شناسی
حشرات ماده بالغ طی دو هفته پس از جفتگیری تخمگذاری کرده و از بین می روند. روند تخمگذاری می تواند بین 8 تا 9 روز به طول بینجامد. تخم هایی که اول گذاشته می شوند نارنجی رنگ بوده و حشرات ماده از آن خارج می شوند و تخم هایی که بعدتر گذاشته می شوند سفید تا زرد روشن حشرات نر خارج می شوند. سه تا چهار روز پس از تخمگذاری اولین تفریخ ها صورت می گیرد و حشرات نر بیشتر نزدیک حشرات ماده باقی می مانند و گاهی اوقات زیر سپر مادر قرار می گیرند. حشرات ماده بیشتر موارد از مادر دور شده و به صورت پراکنده ایجاد سپر می کنند. حشرات جوان طی 12 ساعت فعال هستند و سپس در روی سطح میزبان خود ثابت شده و خرطوم خود را به درون بافت گیاهی میزبان فرو کرده و تغذیه را آغاز می کند. در جنس نر تا پیش از فرا رسیدن بلوغ برای تولید مثل دو بار پوست اندازی مشاهده می شود و در جنس نر این فرایند تا پنج بار انجام می شود.
جنس نر با رسیدن به بلوغ جنسی تنها یک روز می تواند زنده بماند تا تولید مثل کند و برای تسهیل این فرایند حشرات ماده از خود فرومون های جنسی ویژه ترشح می کنند. حشرات ماده بالغ روی میزبان بدون تحرک هستند و سپر تشکیل شده شامل قطعات پوست گیاه میزبان و پوست حاصل از پوست اندازی های قبلی از آن محافظت می کند.
در دمای 25 درجه سلسیوس سپری شدن یک نسل از این آفت بین 42 تا 56 روز طول می کشد. در شرایط آب و هوایی شمال کشور این آفت سه تا چهار نسل در سال دارد و به صورت پوره سن سوم زمستان گذرانی می کند. اولین پوره ها در اردیبهشت ماه ظاهر می شوند و نسل دوم از اوایل یا اواسط تیرماه و نسل سوم از اواخر مرداد یا اوایل شهریور قابل مشاهده می باشد.
خسارت شپشک سپردار توت در درختان کیوی
شپشک سپردار توت در درختان میوه کیوی در شرایط آلودگی شدید قشری ضخیم از شپشک را روی تنه و شاخه های مسن و به ندرت روی ریشه درختان میزبان ایجاد می کند. کلنی های به رنگ سفید و در ابعاد بزرگ این حشره به راحتی قابل تشخیص می باشد. در شرایطی که آلودگی شدید باشد شاخه ها یا تمام درخت ممکن است از بین برود و از بین رفتن و خشکیدگی کل درخت در صورت عدم مبارزه دور از انتظار نخواهد بود.
از نشانه های آلودگی شدید به این آفت می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ریزش غیر معمول و ایجاد نواحی بافت مرده و زرد رنگ روی برگها
- تغییر رنگ ساقه ها و بافت مردگی کلی آن ها
- در برخی شرایط، آثار تغذیه روی ریشه ها مشاهده می شود
- کوتولگی، کاهش رشد و حساس تر شدن درختان نسبت به شرایط محیطی و دیگر عوامل خسارت زا
- در نهایت، مرگ درختان در صورت عدم مبارزه
شپشک سپردار توت در نسل دوم خود می تواند میوه ها را به شدت آلوده کند و در این شرایط بازارپسندی محصولات بسیار کاهش خواهد یافت.
مدیریت و کنترل شپشک سپردار توت
همانطور که در بخش پیشین بررسی شد، علائم خسارت و فعالیت این آفت می تواند به سرعت آشکار شود و در صورت سابقه فعالیت این آفت در منطقه و باغات اقدامات کنترلی و پیشگیری باید انجام گیرد. استفاده از تله های فرومونی می تواند برای ردیابی فعالیت حشرات نر استفاده شود و همچنین کارت های رنگی برای جلب آن ها قابل استفاده است.
مبارزه با این آفت به سه صورت می تواند انجام بگیرد:
-
اقدامات بهداشتی
خزانه ها و نهال های جوان در صورت آلودگی به سرعت از بین می روند، بنابراین باید اقدامات بهداشتی برای عاری سازی نهالستان ها و خزانه ها از این آفت انجام شود. هرس بخش های آلوده و آسیب دیده در اثر فعالیت این آفت می تواند در کاهش جمعیت این حشره و تاثیر بهتر سموم حشره کش کمک کند.
-
مبارزه بیولوژیک
این آفت در طبیعت و باغات می تواند توسط طیفی از حشرات دیگر مورد تغذیه قرار بگیرد و نابود گردد. در صورت استفاده از سموم شیمیایی برای مبارزه با آفات این دشمنان طبیعی نیز از بین خواهند رفت. به منظور مبارزه بیولوژیک با این آفت می توان از تولید انبوه زنبور Encarsia berlesei استفاده کرد. این زنبور ها در شرایطی که جمعیت آفت کم بوده و هدف از کشت، تازه خوری یا صادرات است اهمیت بیشتری دارد.
-
مبارزه شیمیایی
مبارزه شیمیایی علیه این آفت به دو صورت مبارزه زمستانه و بهاره قابل انجام است. در فصل زمستان می توان پس از انجام هرس بخش های آلوده و آسیب دیده اقدام به سمپاشی با روغن امولسیون شونده به نسبت 1 تا 2 درصد در ترکیب با سموم طیف وسیع مانند اتیون به میزان 2 در هزار استفاده نمود. سمپاشی هدفمند و متمرکز روی کانون های آلوده می تواند نرخ موفقیت آن را افزایش دهد.
در مبارزه بهاره و مبارزه با پوره های نسل اول، سمپاشی در ابتدا تا اواسط اردیبهشت ماه انجام می شود. توصیه اصولی برای تعیین زمان دقیق مبارزه، استفاده از روش های پایش جمعیت این آفت است تا به صورت دقیق مرحله حساس شناسایی شود.
سموم مناسب و کم خطر برای مبارزه با این آفت از گروه تنظیم کننده های رشد حشرات یا IGR ها هستند. از این سموم می توان به بوپروفزین (آپلاود) به میزان 750 سی سی در هزار لیتر آب و پیری پروکسی فن (آدمیرال) به میزان 750 سی سی در هزار لیتر آب استفاده کرد. نکته مهم در استفاده از این گروه از سموم مطرح است، کارایی آن پیش از فرا رسیدن بلوغ است زیرا این سموم در نمو و سپری شدن مراحل نابالغ اختلال ایجاد می نماید.
جمع بندی
شپشک سفید توت آفتی با میزبان های متعدد است که یکی از مهمترین این میزبان ها درختان میوه کیوی در ارقام مختلف می باشد. از آن جایی که پرورش این درخت در سالیان اخیر رو به افزایش گذاشته و عمده این پرورش با هدف صادرات انجام می شود مبارزه با این آفت به عنوان یکی از آفات مهم این درختان اهمیت زیادی دارد. در این مطلب به معرفی این آفت، راه های شناسایی و مهار آن به شکل موثر پرداخته شد در صورت مواجهه با این آفت بتوانید به شکلی موثر با آن مبارزه کنید.
