کنترل کنه تارعنکبوتی در گرمای تابستان

مقدمه

کنه تارعنکبوتی یکی از رایج ترین و مخرب ترین آفات گیاهان زینتی، سبزیجات، درختان میوه و محصولات گلخانه ای است که در شرایط گرم و خشک تابستان به سرعت گسترش می یابد. این آفت با تغذیه از شیره سلولی برگ ها، باعث ضعف شدید گیاه، کاهش رشد و حتی مرگ آن می شود. کنترل مؤثر این آفت در فصل گرما نیازمند ترکیبی از روش های پیشگیرانه، فرهنگی، بیولوژیک و در صورت لزوم شیمیایی است که با توجه به شرایط محیطی و نوع گیاه انتخاب می شود.

شناسایی کنه تارعنکبوتی و چرخه زندگی آن

کنه های تارعنکبوتی به خانواده Tetranychidae تعلق دارند و برخلاف حشرات، جزو عنکبوتیان محسوب می شوند. رایج ترین گونه در باغ ها و گلخانه ها، کنه دو نقطه ای است که بدن بیضی شکل، هشت پا و دو لکه تیره روی پشت دارد. اندازه بالغ ها کمتر از نیم میلی متر است و با چشم غیرمسلح به شکل نقاط متحرک ریز دیده می شوند. برای مشاهده دقیق، استفاده از ذره بین با بزرگ نمایی ده برابر ضروری است.

این کنه ها معمولاً در زیر سطح برگ ها زندگی می کنند و تارهای ابریشمی ظریفی تولید می کنند که در آلودگی شدید، برگ ها و شاخه ها را می پوشاند. چرخه زندگی آن ها شامل تخم، لارو شش پا، دو مرحله پوره و بالغ است. در دمای بالا، این چرخه بسیار سریع طی می شود و در شرایط مطلوب تابستانی ممکن است در کمتر از یک هفته کامل شود. هر ماده می تواند حدود صد تخم بگذارد و جمعیت در مدت کوتاهی چند ده برابر افزایش یابد.

در مناطق معتدل، ماده های بالغ در پناهگاه هایی مانند زیر پوست درختان یا بقایای گیاهی زمستان گذرانی می کنند و با گرم شدن هوا در بهار فعال می شوند. در گلخانه ها و محیط های گرم، فعالیت آن ها تقریباً در تمام سال ادامه دارد. در برخی شرایط این کنه ها می توانند به فرم تخم نیز زمستان گذرانی داشته باشند.

چرا گرمای تابستان جمعیت کنه تارعنکبوتی را افزایش می دهد

گرما و خشکی دو عامل اصلی رشد انفجاری جمعیت این آفت هستند. زمانی که دما از حدود سی درجه سانتی گراد فراتر رود و رطوبت نسبی پایین باشد، سرعت رشد و تولیدمثل کنه ها به شدت افزایش می یابد. گیاهان تحت تنش خشکی نیز آسیب پذیرتر می شوند، زیرا سلول های برگ آن ها راحت تر مورد تغذیه قرار می گیرند و شیره گیاهی غلیظ تر و مغذی تر برای کنه ها می شود.

گرد و غبار روی برگ ها نیز محیط مساعدی برای کنه ها ایجاد می کند و دشمنان طبیعی آن ها را مختل می سازد. بارندگی کم یا آبیاری نامناسب در تابستان، شرایط ایده آلی برای گسترش آلودگی فراهم می کند. به همین دلیل، در ماه های گرم سال، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک، مشاهده تارهای عنکبوتی و لکه های ریز روی برگ ها بسیار شایع است.

علائم خسارت روی گیاهان

اولین نشانه تغذیه کنه ها، ظهور نقاط روشن یا زرد کوچک روی سطح بالایی برگ است که به آن لکه های نقطه ای یا stippling گفته می شود. با ادامه تغذیه، برگ ها به رنگ برنزی یا زرد درمی آیند، خشک می شوند و زودتر از موعد می ریزند. در آلودگی شدید، تارهای سفید و ظریف روی برگ ها، شاخه ها و حتی میوه ها مشاهده می شود. گیاهان زینتی ظاهر کثیف و گردآلود پیدا می کنند و محصولات زراعی ممکن است کاهش عملکرد قابل توجهی تجربه کنند.

در درختان میوه، ریزش برگ در تابستان می تواند روی تشکیل جوانه های گل سال بعد تأثیر منفی بگذارد. در سبزیجاتی مانند خیار، گوجه فرنگی، لوبیا و کدو، خسارت مستقیم به برگ ها و میوه ها منجر به کاهش کیفیت و کمیت محصول می شود. تشخیص زودهنگام با بررسی منظم زیر برگ ها و استفاده از کاغذ سفید برای تکان دادن شاخه ها بسیار مهم است؛ کنه ها به صورت نقاط متحرک روی کاغذ ظاهر می شوند.

روش های پیشگیری از آلودگی در تابستان

• پیشگیری همیشه مؤثرتر و کم هزینه تر از درمان است. اولین گام، تأمین آب کافی برای گیاهان است تا از تنش خشکی جلوگیری شود. آبیاری منظم و عمیق، به ویژه در روزهای بسیار گرم، مقاومت گیاه را افزایش می دهد. استفاده از مالچ یا پوشش زمین نیز رطوبت خاک را حفظ کرده و گرد و غبار را کاهش می دهد.
• کاهش گرد و غبار با شست وشوی منظم مسیرها و اطراف گیاهان، به خصوص در باغ های نزدیک جاده های خاکی، نقش مهمی دارد. هنگام خرید گیاهان جدید، به ویژه گیاهان گلخانه ای و نشاءها، باید زیر برگ ها را با دقت بررسی کرد تا از ورود آلودگی جلوگیری شود. قرنطینه کوتاه مدت گیاهان تازه خریداری شده نیز توصیه می شود.
• حفظ تنوع گیاهی و اجتناب از مصرف بی رویه حشره کش های وسیع الطیف به حفظ دشمنان طبیعی کمک می کند. این دشمنان طبیعی در بسیاری از موارد جمعیت کنه ها را در سطح قابل تحمل نگه می دارند.

کنترل زراعی و فیزیکی

یکی از ساده ترین و مؤثرترین روش ها در تابستان، شست وشوی گیاهان با فشار آب است. اسپری قوی آب روی زیر و روی برگ ها، بسیاری از کنه ها و تارهای آن ها را از بین می برد. این کار باید به طور منظم و حداقل چند بار در هفته در دوره های آلودگی انجام شود. در گیاهان کوچک و گلدانی، این روش بسیار کارآمد است. توجه داشته باشید که اسپری کردن آب روی گیاهان در بسیاری از شرایط قابل اجرا نیست و ممکن است حتی بیماری های گیاهی را نیز تشدید کند. بنابراین باید نسبت به انجام این روش باید احتیاط بیشتری به خرج دهید.

افزایش رطوبت نسبی محیط نیز رشد کنه ها را مختل می کند. در گلخانه ها می توان با مه پاشی یا سیستم های رطوبت ساز، رطوبت را بالا برد. البته باید مراقب بیماری های قارچی ناشی از رطوبت بالا بود. هرس برگ های به شدت آلوده و معدوم کردن آن ها (نه کمپوست کردن) نیز جمعیت اولیه را کاهش می دهد.

کنترل بیولوژیک

کنه های شکارگر یکی از بهترین ابزارهای کنترل بیولوژیک هستند. گونه هایی از کنه شکارگر مانند Phytoseiulus persimilis به طور اختصاصی از کنه های تارعنکبوتی تغذیه می کنند و در دماهای معتدل تا گرم عملکرد خوبی دارند. سایر شکارگرها مانند گونه های Amblyseius و Galendromus نیز در شرایط مختلف مؤثرند. رهاسازی این شکارگرها باید در مراحل اولیه آلودگی و با نسبت مناسب انجام شود.

علاوه بر کنه های شکارگر، حشراتی مانند تریپس های شکارگر، کفشدوزک های تخصصی و لاروهای بالتوری نیز از کنه ها تغذیه می کنند. ایجاد شرایط مناسب برای این دشمنان طبیعی، مانند اجتناب از گرد و غبار و سموم غیرگزینشی، بسیار مهم است. قارچ های بیماری زای طبیعی نیز در شرایط مرطوب می توانند جمعیت کنه ها را کنترل کنند، اما در تابستان خشک کمتر فعال هستند.

استفاده از روغن ها و صابون های حشره کش

روغن های باغبانی و صابون های کشاورزی حشره کش از جمله ایمن ترین گزینه های شیمیایی هستند. این مواد با تماس مستقیم باعث خفگی یا تخریب کوتیکول کنه ها می شوند و روی تخم ها نیز تا حدودی مؤثرند. پوشش کامل زیر و روی برگ ها ضروری است و معمولاً نیاز به تکرار کاربرد در فواصل چند روزه وجود دارد.

در تابستان باید مراقب دمای بالا بود؛ استفاده از این مواد در دمای بالای سی ودو درجه سانتی گراد ممکن است باعث سوختگی برگ شود. بنابراین بهتر است در ساعات خنک صبح یا عصر و روی گیاهان بدون تنش آبی استفاده شوند. روغن های گیاهی مانند روغن چریش (نیم) نیز خواص ضدتغذیه ای و دورکنندگی دارند و می توانند در برنامه های مدیریت تلفیقی گنجانده شوند.

کنترل شیمیایی در موارد شدید

زمانی که جمعیت کنه بسیار بالا باشد و روش های دیگر کافی نباشد، استفاده از کنه کش های اختصاصی اجتناب ناپذیر است. این مواد باید بر اساس برچسب و با توجه به نوع گیاه انتخاب شوند. برخی کنه کش ها روی مراحل مختلف زندگی مؤثرند و برخی فقط بالغ ها را هدف قرار می دهند. به دلیل امکان بروز مقاومت، چرخش مواد با مکانیسم عمل متفاوت ضروری است.

در تابستان، باقی مانده سموم سریع تر تجزیه می شود و پوشش کامل دشوارتر است، بنابراین حجم محلول و دقت در پاشش اهمیت بیشتری پیدا می کند. همیشه باید از مصرف سمومی که دشمنان طبیعی را از بین می برند یا تولیدمثل کنه ها را تحریک می کنند، خودداری کرد، زیرا این کار اغلب باعث طغیان مجدد جمعیت می شود. کنه کش هایی مانند آبامکتین، اتوکسازول یا باروک، پروپارژیت، فن پیروکسی میت برای مقابله با کنه ها در محصولات مختلف توصیه شده اند. برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص این کنه کش ها، مقدار و نحوه مصرف با کارشناسان گیاهپزشکی دشت سبز در تماس باشید.

نکات عملی برای کنترل موفق در گرمای تابستان

پایش منظم، پایه موفقیت است. حداقل هفته ای یک بار گیاهان حساس را بررسی کنید و روی نقاط داغ تمرکز داشته باشید. در گلخانه ها، کنترل دما و رطوبت می تواند چرخه زندگی کنه را کند کند. ترکیب روش ها در قالب مدیریت تلفیقی آفات بهترین نتیجه را می دهد: آبیاری مناسب، شست وشو با آب، رهاسازی شکارگرها و در صورت نیاز استفاده محدود از مواد شیمیایی کم خطر. توجه به اصول تغذیه گیاهی و رعایت تناسب و توازن بین استفاده از کودهای کشاورزی مختلف در کاهش خسارت و ابتلای گیاهان به این گروه از آفات نقش موثری دارد. 

برای گیاهان گلدانی خانگی، جداسازی گیاه آلوده، شست وشوی مکرر و استفاده از صابون رقیق یا روغن مناسب معمولاً کافی است. در فضای باز، توجه به گیاهان حاشیه باغ که اغلب منبع اولیه آلودگی هستند، مهم است.

جمع بندی

با رعایت این اصول و اقدام به موقع، می توان خسارت کنه تارعنکبوتی را در گرم ترین ماه های سال به حداقل رساند و سلامت گیاهان را حفظ کرد. موفقیت در کنترل این آفت به صبر، دقت در مشاهده و انتخاب هوشمندانه روش ها بستگی دارد.